Otia sopitis ageret cum cantibus Orpheus
Impulit Ionios praemisso lumine fluctus
neglectumque diu deposuisset opus,
nondum pura dies ; tremulis vibratur in undis
lugebant erepta sibi solacia Nymphae,
ardor et errantes ludunt per caerula flammae.
quaerebant dulces flumina maesta modos.'
iamque audax animi fidaeque oblita parentis
5
saeva feris natura redit metuensque leonem
5
fraude Dionaea riguos Proserpina saltus
implorat citharae vacca tacentis opem.
(sic Parcae iussere) petit, ter cardine verso
illius et duri flevere silentia montes
praesagum cecinere fores ; ter conscia fati
silvaque Bistoniam saepe secuta chelyn.
flebile terrificis gemuit mugitibus Aetna,
Sed postquam Inachiis Alcides missus ab Argis
nullis ilia tamen monstris nulloque tenetur
10
Thracia pacifero contigit arva pede
10
prodigio. comites gressum iunxere sorores.
diraque sanguinei vertit praesaepia regis
Prima dolo gaudens et tanto concita voto
et Diomedeos gramine pavit equos,
it Venus et raptus metitur corde futuros,
tunc patriae festo laetatus tempore vates
iam dirum flexura chaos, iam Dite subacto
desuetae repetit fila canora lyrae
ingenti famulos Manes ductura triumpho.
15
et resides levi modulatus pectine nervos
15
illi multifidos crinis sinuatur in orbes
pollice festivo nobile duxit ebur.
Idalia divisus acu ; sudata marito
vix auditus erat : venti frenantur et undae,
fibula purpureos gemma suspendit amictus.
pigrior adstrictis torpuit Hebrus aquis,
Candida Parrhasii post hanc regina Lycaei
porrexit Rhodope sitientes carmina rupes,
et Pandionias quae cuspide protegit arces,
20
excussit gelidas pronior Ossa nives ;
20
utraque virgo, ruunt : haec tristibus aspera bellis.
ardua nudato descendit populus Haemo
haec metuenda feris. Tritonia casside fulva
et comitem quercum pinus amica trahit,
caelatum Typhona gerit, qui summa peremptus
Cirrhaeasque dei quamvis despexerit artes,
ima parte viget, moriens et parte superstes ;
Orpheis laurus vocibus acta venit.
hastaque terribili surgens per nubila ferro
25
securum blandi leporem fovere Molossi
25
instar habet silvae ; tantum stridentia colla
vicinumque lupo praebuit agna latus.
Gorgonis obtentu pallae fulgentis inumbrat.
concordes varia ludunt cum tigride dammae ;
at Triviae lenis species et multus in ore
Massylam cervi non timuere iubam.
frater erat, Phoebique genas et lumina Phoebi
Ille novercales stimulos actusque canebat
esse putes, solusque dabat discrimina sexus.
30
Herculis et forti monstra subacta manu, 30
30
brachia nuda nitent ; levibus proiecerat auris
quod timidae matri pressos ostenderit angues
indociles errare comas, arcuque remisso
intrepidusque fero riserit ore puer :
otia nervus agit ; pendent post terga sagittae.
“te neque Dictaeas quatiens mugitibus urbes
crispatur gemino vestis Gortynia cinctu
taurus nec Stygii terruit ira canis,
poplite fusa tenus, motoque in stamine Delos
35
non leo sidereos caeli rediturus ad axes,
35
errat et aurato trahitur circumflua ponto.
non Erymanthei gloria montis aper.
Quas inter Cereris proles, nunc gloria matris,
solvis Amazonios cinctus, Stymphalidas arcu
mox dolor, aequali tendit per gramina passu
adpetis, occiduo ducis ab orbe greges
nec membris nec honore minor potuitque videri
tergeminique ducis numerosos deicis artus
Pallas, si clipeum ferret, si spicula, Phoebe,
40
et totiens uno victor ab hoste redis.
40
collectae tereti nodantur iaspide vestes.
non cadere Antaeo, non crescere profuit hydrae ;
pectinis ingenio numquam felicior artis
nec cervam volucres eripuere pedes.
contigit eventus ; nulli sic consona telae
Caci flamma perit ; rubuit Busiride Nilus ;
fila nec in tantum veri duxere figuras.
prostratis maduit nubigenis Pholoe.
hic Hyperionio Solem de semine nasci
45
te Libyci stupuere sinus, te maxima Tethys
45
fecerat et pariter, forma sed dispare, Lunam,
horruit, imposito cum premerere polo :
aurorae noctisque duces ; cunabula Tethys
firmior Herculea mundus cervice pependit ;
praebet et infantes gremio solatur anhelos
lustrarunt umeros Phoebus et astra tuos.”
caeruleusque sinus roseis radiatur alumnis.
Thracius haec vates. sed tu Tirynthius alter,
invalidum dextro portat Titana lacerto
50
Florentine, mihi : tu mea plectra moves
50
nondum luce gravem nec pubescentibus alte
antraque Musarum longo torpentia somno
cristatum radiis : primo clementior aevo
excutis et placidos ducis in orbe chores.
fingitur et tenerum vagitu despuit ignem.
laeva parte soror vitrei libamina potat
uberis et parvo signatur tempora cornu.
55
Tali luxuriat cultu. comitantur euntem
Naides et socia stipant utrimque caterva,
quae fontes, Crinise, tuos et saxa rotantem
Pantagiam nomenque Gelam qui praebuit urbi
concelebrant, quas pigra vado Camerina palustri,
60
quas Arethusaei latices, quas advena nutrit
Alpheus ; Cyane totum supereminet agmen :
qualis Amazonidum peltis exultat aduncis
pulchra cohors, quotiens Arcton populata virago
Hippolyte niveas ducit post proelia turmas,
65
seu flavos stravere Getas seu forte rigentem
Thermodontiaca Tanaim fregere securi ;
aut quales referunt Baccho sollemnia Nymphae
Maeoniae, quas Hermus alit, ripasque paternas
percurrunt auro madidae : laetatur in antro
70
amnis et undantem declinat prodigus urnam.
Viderat herboso sacrum de vertice vulgus
Henna parens florum curvaque in valle sedentem
compellat Zephyrum : “pater o gratissime veris,
qui mea lascivo regnas per prata meatu
75
semper et adsiduis inroras flatibus annum,
respice Nympharum coetus et celsa Tonantis
germina per nostros dignantia ludere campos.
nunc adsis faveasque, precor ; nunc omnia fetu
pubescant virgulta velis, ut fertilis Hybla
80
invideat vincique suos non abnuat hortos.
quidquid turiferis spirat Panchaia silvis,
quidquid odoratus longe blanditur Hydaspes,
quidquid ab extremis ales longaeva colonis
colligit optato repetens exordia leto, 1
85
in venas disperge meas et flamine largo
rura fove. merear divino pollice carpi
et nostris cupiant ornari numina sertis.”
Dixerat ; ille novo madidantes nectare pennas
concutit et glaebas fecundo rore maritat,
90
quaque volat vernus sequitur rubor ; omnis in herbas
turget humus medioque patent convexa sereno.
sanguineo splendore rosas, vaccinia nigro
imbuit et dulci violas ferrugine pingit.
Parthica quae tantis variantur cingula gemmis
95
regales vinctura sinus ? quae vellera tantum
ditibus Assyrii spumis fucantur aeni ?
non tales volucer pandit Iunonius alas,
nec sic innumeros arcu mutante colores
incipiens redimitur hiems, cum tramite flexo
100
semita discretis interviret umida nimbis.
Forma loci superat flores : curvata tumore
parvo planities et mollibus edita clivis
creverat in collem ; vivo de pumice fontes
roscida mobilibus lambebant gramina rivis,
105
silvaque torrentes ramorum frigore soles
temperat et medio brumam sibi vindicat aestu :
apta fretis abies, bellis accommoda cornus,
quercus amica Iovi, tumulos tectura cupressus,
ilex plena favis, venturi praescia laurus ;
110
fluctuat hic denso crispata cacumine buxus,
hic hederae serpunt, hic pampinus induit ulmos.
haud procul inde lacus (Pergum dixere Sicani)
panditur et nemorum frondoso margine cinctus
vicinis pallescit aquis : admittit in altum
115
cernentes oculos et late pervius umor
ducit inoffensos liquido sub flumine visus
imaque perspicui prodit secreta profundi,
huc elapsa cohors gaudet per florida rura.1
Hortatur Cytherea legant. “nunc ite, sorores.
120
dum matutinis praesudat solibus aer,
dum meus umectat flaventes Lucifer agros
roranti praevectus equo.” sic fata doloris
carpit signa sui. varios tum cetera saltus
invasere cohors : credas examina fundi
125
Hyblaeum raptura thymum, cum cerea reges
castra movent fagique cava dimissus ab alvo
mellifer electis exercitus obstrepit herbis.
pratorum spoliatur honos : haec lilia fuscis
intexit violis ; hanc mollis amaracus ornat ;
130
haec graditur stellata rosis, haec alba ligustris.
te quoque, flebilibus maerens Hyacinthe figuris,
Narcissumque metunt, nunc inclita germina veris,
praestantes olim pueros : tu natus Amyclis,
hunc Helicon genuit ; disci te perculit error,
135
hunc fontis decepit amor ; te fronte retusa
Delius, hunc fracta Cephisus harundine luget.
Aestuat ante alias avido fervore legendi
frugiferae spes una deae : nunc vimine texto
ridentes calathos spoliis agrestibus implet ;
140
nunc sociat flores seseque ignara coronat,
augurium fatale tori, quin ipsa tubarum
armorumque potens dextram, qua fortia turbat
agmina, qua stabiles portas et moenia vellit,
iam levibus laxat studiis hastamque reponit
145
insuetisque docet galeam mitescere sertis ;
ferratus lascivit apex horrorque recessit
Martius et cristae pacato fulgure vernant.
nec, quae Parthenium canibus scrutatur odorem,
aspernata choros libertatemque comarum
150
iniecta voluit tantum frenare corona.
Talia virgineo passim dum more geruntur,
ecce repens mugire fragor, confligere turres
pronaque vibratis radicibus oppida verti.
causa latet ; dubios agnovit sola tumultus
155
diva Paphi mixtoque metu perterrita gaudet.
iamque per anfractus animarum rector opacos
sub terris quaerebat iter gravibusque gementem
Enceladum calcabat equis : inmania findunt
membra rotae pressaque Gigas cervice laborat
160
Sicaniam cum Dite ferens temptatque moveri
debilis et fessis serpentibus impedit axem :
fumida sulphureo praelabitur orbita dorso.
ac velut occultus securum pergit in hostem
miles et effossi subter fundamina campi
165
transilit inclusos arcano limite muros
turbaque deceptas victrix erumpit in arces
terrigenas imitata viros : sic tertius heres
Saturni latebrosa vagis rimatur habenis
devia, fraternum cupiens exire sub orbem.
170
ianua nulla patet ; prohibebant undique rupes
oppositae duraque deum compage tenebant :
non tulit ille moras indignatusque trabali
saxa ferit sceptro. Siculae sonuere cavernae ;
turbatur Lipare ; stupuit fornace relicta
175
Mulciber et trepidus deiecit fulmina Cyclops.
audiit et si quem glacies Alpina coercet
et qui te, Latiis nondum praecincte tropaeis
Thybri, natat missamque Pado qui remigat alnum.
Sic, cum Thessaliam scopulis inclusa teneret
180
Peneo stagnante palus et mersa negaret
arva coli, trifida Neptunus cuspide montes
impulit adversos : tunc forti saucius ictu
dissiluit gelido vertex Ossaeus Olympo ;
carceribus laxantur aquae factoque meatu
185
redduntur fluviusque mari tellusque colonis,
Postquam victa manu duros Trinacria nexus
solvit et inmenso late discessit hiatu,
adparet subitus caelo timor ; astra viarum
mutavere fidem ; vetito se proluit Arctos
190
aequore ; praecipitat pigrum formido Booten ;
horruit Orion, audito palluit Atlas
hinnitu : rutilos obseurat anhelitus axes
discolor et longa solitos caligine pasci
terruit orbis equos ; pressis haesere lupatis
195
attoniti meliore polo rursusque verendum
in chaos obliquo certant temone reverti.
mox ubi pulsato senserunt verbera tergo
et solem didicere pati, torrentius amne
hiberno tortaque ruunt pernicius hasta :
200
quantum non iaculum Parthi, non impetus Austri,
non leve sollicitae mentis discurrit acumen.
sanguine frena calent ; corrumpit spiritus auras
letifer ; infectae spumis vitiantur harenae.
Diffugiunt Nymphae : rapitur Proserpina curru
205
imploratque deas. iam Gorgonis ora revelat
Pallas et intento festinat Delia telo
nec patruo cedunt ; stimulat communis in arma
virginitas crimenque feri raptoris acerbat.
ille velut stabuli decus armentique iuvencam
210
cum leo possedit nudataque viscera fodit
unguibus et rabiem totos exegit in armos :
stat crassa turpis sanie nodosque iubarum
excutit et viles pastorum despicit iras.
Ignavi domitor vulgi, deterrime fratrum,
215
Pallas ait “quae te stimulis facibusque profanis
Eumenides movere ? tua cur sede relicta
audes Tartareis caelum incestare quadrigis ?
sunt tibi deformes Dirae, sunt altera Lethes
numina, sunt tristes Furiae, te coniuge dignae.
220
fratris linque domos, alienam desere sortem ;
nocte tua contentus abi. quid viva sepultis
admisces ? nostrum quid proteris advena mundum ? ”
Talia vociferans avidos transire minaci
cornipedes umbone ferit clipeique retardat
225
obice Gorgoneisque premens adsibilat hydris
praetentaque operit crista ; libratur in ictum
fraxinus et nigros inluminat obvia currus
missaque paene foret, ni Iuppiter aethere summo
pacificas rubri torsisset fulminis alas
230
confessus socerum : nimbis hymenaeus hiulcis
intonat et testes firmant conubia flammae.
Invitae cessere deae. compescuit arcum
cum gemitu talesque dedit Latonia voces :
“Sis memor o longumque vale, reverentia patris
235
obstitit auxilio, nec nos defendere contra
possumus : imperio vinci maiore fatemur.
in te coniurat genitor populoque silenti
traderis, heu ! cupidas non adspectura sorores
aequalemque chorum. quae te fortuna supernis
240
abstulit et tanto damnavit sidera luctu ?
iam neque Partheniis innectere retia lustris
nec pharetram gestare libet : securus ubique
spumet aper saevique fremant impune leones.
te iuga Taygeti, posito te Maenala flebunt
245
venatu maestoque diu lugebere Cyntho.
Delphica quin etiam fratris delubra tacebunt.”
Interea volucri fertur Proserpina curru
caesariem diffusa Noto planctuque lacertos
verberat et questus ad nubila tendit inanes :
250
“Cur non torsisti manibus fabricata Cyclopum
in nos tela, pater ? sic me crudelibus umbris
tradere, sic toto placuit depellere mundo ?
nullane te flectit pietas nihilumque paternae
mentis inest ? tantas quo crimine movimus iras ?
255
non ego, cum rapido saeviret Phlegra tumultu,
signa deis adversa tuli ; non robore nostro
Ossa pruinosum vexit glacialis Olympum.
quod conata nefas aut cuius conscia culpae
exul ad inmanes Erebi detrudor hiatus ?
260
o fortunatas alii quascumque tulere
raptores ! saltem communi sole fruuntur.
sed mihi virginitas pariter caelumque negatur,
eripitur cum luce pudor, terrisque relictis
servitum Stygio ducor captiva tyranno.
265
o male dilecti flores despectaque matris
consilia ! o Veneris deprensae serius artes !
mater, io ! seu te Phrygiis in vallibus Idae
Mygdonio buxus circumsonat horrida cantu,
seu tu sanguineis ululantia Dindyma Gallis
270
incolis et strictos Curetum respicis enses :
exitio succurre meo ! compesce furentem !
comprime ferales torvi praedonis habenas ! ”
Talibus ille ferox dictis fletuque decoro
vincitur et primi suspiria sensit amoris.
275
tunc ferrugineo lacrimas deterget amictu
et placida maestum solatur voce dolorem :
“Desine funestis animum, Proserpina, curis
et vano vexare metu. maiora dabuntur
sceptra nec indigni taedas patiere mariti.
280
ille ego Saturni proles, cui machina rerum
servit et inmensum tendit per inane potestas.
amissum ne crede diem : sunt altera nobis
sidera, sunt orbes alii, lumenque videbis
purius Elysiumque magis mirabere solem
285
cultoresque pios ; illic pretiosior aetas,
aurea progenies habitat, semperque tenemus
quod superi meruere semel. nec mollia desunt
prata tibi ; Zephyris illic melioribus halant
perpetui flores, quos nec tua protulit Henna,
290
est etiam lucis arbor praedives opacis
fulgentes viridi ramos curvata metallo :
haec tibi sacra datur fortunatumque tenebis
autumnum et fulvis semper ditabere pomis.
parva loquor : quidquid liquidus complectitur aer,
295
quidquid alit tellus, quidquid maris aequora verrunt,
quod fluvii volvunt, quod nutrivere paludes,
cuncta tuis pariter cedent animalia regnis
lunari subiecta globo, qui septimus auras
ambit et aeternis mortalia separat astris.
300
sub tua purpurei venient vestigia reges
deposito luxu turba cum paupere mixti
(omnia mors aequat) ; tu damnatura nocentes,
tu requiem latura piis ; te iudice sontes
improba cogentur vitae commissa fateri.
305
accipe Lethaeo famulas cum gurgite Parcas,
sitque ratum quodcumque voles.” Haec fatus ovantes
exhortatur equos et Tartara mitior intrat.
conveniunt animae, quantas violentior Auster
decutit arboribus frondes aut nubibus imbres
310
colligit aut frangit fluctus aut torquet harenas ;
cunctaque praecipiti stipantur saecula cursu
insignem visura nurum. mox ipse serenus
ingreditur facili passus mollescere risu
dissimilisque sui. dominis intrantibus ingens
315
adsurgit Phlegethon : flagrantibus hispida rivis
barba madet totoque fluunt incendia vultu.
Occurrunt properi lecta de plebe ministri :
pars altos revocant currus frenisque solutis
vertunt emeritos ad pascua nota iugales ;
320
pars aulaea tenent ; alii praetexere ramis
limina et in thalamum cultas extollere vestes.
reginam casto cinxerunt agmine matres
Elysiae teneroque levant sermone timores
et sparsos religant crines et vultibus addunt
325
flammea sollicitum pudorem.
Pallida laetatur regio gentesque sepultae
luxuriant epulisque vacant genialibus umbrae.
grata coronati peragunt convivia Manes ;
rumpunt insoliti tenebrosa silentia cantus ;
330
sedantur gemitus. Erebi se sponte relaxat
squalor et aeternam patitur rarescere noctem,
urna nec incertas versat Minoia sortes.
verbera nulla sonant nulloque frementia luctu
impia dilatis respirant Tartara poenis :
335
non rota suspensum praeceps Ixiona torquet ;
non aqua Tantaleis subducitur invida labris.
solvitur Ixion et Tantalus invenit undas
et Tityos tandem spatiosos erigit artus
squalentisque novem detexit iugera campi
340
(tantus erat), laterisque piger sulcator opaci
invitus trahitur lasso de pectore vultur
abreptasque dolet iam non sibi crescere fibras.
Oblitae scelerum formidatique furoris
Eumenides cratera parant et vina feroci
345
crine bibunt flexisque minis iam lene canentes
extendunt socios ad pocula plena cerastas
et festas alio succendunt lumine taedas.
tunc et pestiferi pacatum flumen Averni
innocuae transistis, aves, flatumque repressit
350
Amsanctus : fixo tacuit torrente vorago.
tunc Acheronteos mutato gurgite fontes
lacte novo tumuisse ferunt, hederisque virentem
Cocyton dulci perhibent undasse Lyaeo.
stamina nec rumpit Lachesis ; nec turbida sacris
355
obstrepitant lamenta choris. mors nulla vagatur
in terris, nullique rogum planxere parentes.
navita non moritur fluctu, non cuspide miles ;
oppida funerei pollent inmunia leti,
impexamque senex velavit harundine frontem
360
portitor et vacuos egit cum carmine remos.
Iam suus inferno processerat Hesperus orbi :
ducitur in thalamum virgo. stat pronuba iuxta
stellantes Nox picta sinus tangensque cubile
omina perpetuo genitalia foedere sancit ;
365
exultant cum voce pii Ditisque sub aula
talia pervigili sumunt exordia plausu :
“Nostra potens Iuno tuque o germane Tonantis
et gener, unanimi consortia discite somni
mutuaque alternis innectite vota lacertis.
370
iam felix oritur proles ; iam laeta futuros
expectat Natura deos. nova numina rebus
addite et optatos Cereri proferte nepotes.”
Tap any Latin word to look it up