χαλεπός

A. difficult (ὃ ἂν μὴ ῥᾴδιον ᾖ ἀλλὰ διὰ πολλῶν πραγμάτων γίγνηται Pl. Prt. 341d: opp. ῥᾴδιος, Arist. Rh. 1363a24, in various relations):

I. in reference to the feelings, hard to bear, painful, grievous (so freq. in Hom.), κεραυνός Il. 14.417; θύελλα 21.335; ἄνεμοι Od. 12.286; πόνος 23.250; ἄλγος, πένθος, 2.193, 6.169; γῆρας Il. 8.103; ἄλη Od. 10.464; χαλεπώτερος ἄεθλος Hes. Th. 800; ἄλλα τῶν κατεχόντων πρηγμάτων ‐ώτερα Hdt. 6.40; χ. πνεῦμα A. Supp. 166 (lyr.); δύα Id. Th. 228 (lyr.); χαλεπώτατα [πράγματα] S. Tr. 1273 (anap.); συμφορά E. Hipp. 768 (lyr.); νόσος, πλάνη, etc., X. Smp. 4.37, Pl. Sph. 245e (Comp.), etc.; ἡ ἐσβολὴ αὕτη ‐ωτάτη τοῖς Ἀθηναίοις ἐγένετο Th. 3.26; [θώρακες] δύσφοροι καὶ χ., of ill-fitting cuirasses, X. Mem. 3.10.13: τὸ χ. τοῦ πνεύματος the severity of the wind, Id. An. 4.5.4; τὰ χ. hardships, opp. τὰ τερπνά, Id. Mem. 2.1.23, etc.; τερπνῶν χαλεπῶν τε κρίσις Pi. Fr. 131, cf. Plot. 5.9.14: Comp., more unpleasant, Jul. Or. 6.202c.

2. hard to do or deal with, difficult, irksome, ‐ώτατον ἔργον ἁπάντων Ar. Eq. 516 (anap.); cf. Th. 3.59 (Sup.), etc.; χαλεπὰ τὰ καλά prov. ap.Pl. Hp.Ma. 304e, al., attributed to Solon by Sch. ad loc.; χαλεπὸν ὁ βίος X. Mem. 2.9.1, cf. Pl. Plt. 299e: c. inf. Act. or Med., χαλεπή τοι ἐγὼ μένος ἀντιφέρεσθαι, = χαλεπόν ἐστί μοι ἀντιφέρεσθαί σοι, Il. 21.482; χαλεποὶ δὲ θεοὶ φαίνεσθαι ἐναργεῖς 20.131; χαλεπὸν δέ τ’ ὀρύσσειν [τὸ μῶλυ] Od. 10.305; χ. προϊδέσθαι καπρός Hes. Sc. 386; χ. ἔρις ἀνθρώποις ὁμιλεῖν κρεσσόνων Pi. N. 10.72; χ. προσπολεμεῖν Isoc. 4.138, cf. Th. 7.51 (Comp.); χ. συγγενέσθαι, εὑρεῖν, γενέσθαι, Pl. R. 330c, 412b, 502c; χ. πάσχειν Id. Cri. 49b (Comp.): also c. inf. Pass., χαλεπὸς διαγνωσθῆναι καὶ δειχθῆναι Antipho 2.1.1, cf. Th. 3.94, etc.; χαλεπὸν ληφθῆναι ὁ τόπος Arist. Ph. 212a8; χαλεπόν [ἐστι] c. inf., 'tis hard, difficult to do, Od. 4.651; c. acc. et inf., 'tis difficult for one to do . . , Il. 16.620, Od. 20.313: c. dat. et inf., Il. 21.184, Od. 11.156.

3. dangerous, λιμένες 19.189; θάλασσα Th. 4.24; χ. τὰ παρόντα X. An. 3.2.2.

4. of ground, difficult, rugged, χωρία χ. καὶ πετρώδη Th. 4.9; ὁδός Id. 5.58, Pl. R. 328e; χ. . . καὶ προσάντης . . ὁδός ἐστιν Anaxandr. 56; πρόσοδοι X. An. 5.2.3; πορεία ib.5.6.10; σταθμός ib.4.5.3; χωρίον ‐ώτατον a place most difficult to take, ib.4.8.2.

II. of persons, hard to deal with, cruel, harsh, stern (opp. πρᾷος, Pl. R. 493b (Sup.), Arist. EN 1126a26), βασιλεύς, δαίμων, Od. 2.232, 19.201; χαλεποί τε καὶ ἄγριοι 8.575; ‐ώτερος a more bitter enemy, Th. 3.40; ‐ώτατοι most difficult to deal with, most dangerous or troublesome, ib.42, cf. 7.21; ‐ώτεροι πάροικοι Id. 3.113; χαλεπόν γε θυγάτηρ κτῆμα Men. 18: c. dat. pers., cruel or harsh towards one, Od. 17.388; τοῖς ξυμπροθυμηθεῖσι τὸν ἔκπλουν Th. 8.1, etc.; πρὸς τοὺς πολεμίους, τοὺς ἀγνῶτας, Pl. R. 375c, Arist. Pol. 1328a8 (also πρὸς τοὺς δρόμους X. Cyn. 5.17); ἐπὶ νύμφαις ἀλλοτρίαις Theoc. 22.145.

b. of words, χαλεπῷ ἠνίπαπε μύθῳ Il. 2.245, etc.; ἐρεθιζέμεν αἰεὶ μύθοισιν χ. Od. 17.395; χ. ὀνείδεα, ὁμοκλαί, Il. 3.438, Od. 17.189; φῆμις 14.239; μῆνις Il. 5.178.

c. esp. of judges, ἦν τὸ δίκαιον φυλάσσων χ. Hdt. 1.100, cf. Pl. Criti. 107d, And. 4.36; also χ. ἀρχή Th. 1.77; τιμωρία Pl. Ap. 39c (Comp.); νόμοι Id. Hp.Mi. 372a (Comp.), D. 21.44, 35.50.

d. savage, fierce, κύνες X. An. 5.8.24, Cyn. 10.23; of bees, Arist. HA 624b30 (Comp.); [θηρία] χ. τὰς φύσεις Pl. Plt. 274b.

2. ill-tempered, testy, χ. ὢν καὶ δύσκολος Ar. V. 942, cf. Isoc. 19.26; ὀργὴν χ. Hdt. 3.131; χαλεπῇ τῇ χειρί with a rough hand, Ar. Lys. 1116.

3. of plants, hurtful to the soil, Thphr. HP 8.9.3 (Sup.).

B. Adv. ‐πῶς hardly, with difficulty, διαγνῶναι χ. ἦν ἄνδρα ἕκαστον Il. 7.424; χ. δέ σ’ ἔολπα τὸ ῥέξειν 20.186; χ. κε φύγοις κακόν Hes. Op. 684; χ. ὀργὰς μεταβάλλουσιν E. Med. 121 (anap.); χ. γνῶναι Antipho 3.2.1; τὰ τοῖς ἄλλοις χ. εὑρημένα ῥᾳδίως μανθάνειν Isoc. 1.18, cf. 44; οὐ or μὴ χ. without much ado, Th. 1.2, 7.81, etc.

2. hardly, scarcely, δοκέω . . χ. ἂν Ἕλληνας Πέρσῃσι μάχεσθαι Hdt. 7.103; χ. παρὰ τοῖς ἐχθροῖς εὑρεθήσεται Lys. 29.2; χ. ἂν πείσαιμι Pl. Phd. 84d.

3. χ. ἔχει, = χαλεπόν ἐστι, Th. 3.53: c. acc. et inf., X. HG 7.4.6.

4. painfully, miserably, ‐ώτερον ζῆν Pl. R. 579d; ἐν τοῖς ‐ώτατα διῆγον Th. 7.71.

II. of persons, angrily, cruelly, harshly, χ. τιμωρεῖσθαι Id. 3.46; ἀποκρίνασθαι Id. 5.42, cf. E. Hipp. 203 (anap.), Ar. Pl. 60, Pl. Phdr. 269b; χ. φέρειν τι take it ill, Th. 2.16, Pl. R. 330a, etc.; also χ. ἔφερον τῷ πολέμῳ, τοῖς πράγμασιν, X. HG 5.1.29, An. 1.3.3; ἐπὶ τῇ πολιορκίᾳ Id. HG 7.4.21, cf. D.H. 3.50; also χ. φέρειν τινός Th. 2.62; also χ. λαμβάνεσθαι τοῦ παιδός Hdt. 2.121.δ/; χ. λαμβάνειν περί τινος Th. 6.61; of the laws (cf. supr. 11.1c), χ. προστάττειν Pl. Lg. 925d.

2. freq. in the phrase χ. ἔχειν to be angry, X. An. 6.4.16, etc.; τινι with one, Id. HG 1.5.16; πρὸς τοὺς λόγους Isoc. 3.3, cf. 51; χ. ἔχειν τισὶν ἐπί τινι with persons for a thing, D. 20.135, cf. Plu. Cic. 43; χ. διακεῖσθαι πρὸς ἅπαντας Isoc. Ep. 7.5; χ. πρὸς φιλοσοφίαν διακεῖσθαι Pl. R. 500b; χ. πρὸς ἡμᾶς διετέθησαν Isoc. 8.79; ἐπί τινι χ. διατεθείς Plu. Per. 36.

b. χ. ἔχειν, also, to be in a bad way, χ. ἔχω ὑπὸ τοῦ πότου Pl. Smp. 176a, cf. Tht. 142b.— Beside the regul. Comp.