Apotheosis — Book 1 — Gadsden Classics

Est tria summa Deus, trinum specimen, vigor unus.

corde Patris genita est Sapientia, Filius ipse est;

Sanctus ab aeterno subsistit Spiritus ore.

tempore nec senior Pater est, nec numine maior,

5 nam sapiens retro semper Deus edidit ex se,

per quod semper erat, gignenda ad saecula verbum,

edere sed verbum Patris est, at cetera verbi,

adsumptum gestare hominem, reparare peremptum,

conciliare Patri, dextraque in sede locare.

10 Spiritus ista Dei conplet, Deus ipse: fideles

in populos charisma suum diffundere promptus,

et patris et Christi virtutem in corpora transfert.

Est vera secta? te, Magister, consulo

rectamne servamus fidem?

15 an viperina non cavemus dogmata,

et nescientes labimur?

artam salutis vix viam discernere est

inter reflexas semitas,

tam multa surgunt perfidorum conpeta

20 torris polita erroribus,

obliqua sese conserunt divortia

hinc inde textis orbitis.

quas si quis errans ac vagus sectabitur,

rectum relinquens tramitem,

25 scrobis latentis pronus in foveam ruet,

quam fodit hostilis manus,

manus latronum, quae viantes obsidet

iter sequentes devium,

quid non libido mentis humanae struat?

30 quid non malorum pruriat?

statum lacessunt omnipotentis Dei

calumniosis litibus,

fidem minutis dissecant ambagibus

ut quisque lingua est nequior;

35 solvunt ligantque quaestionum vincula

per syllogismos plectiles.

vae captiosis sycophantarum strophis!

vae versipelli astutiae!

nodos tenaces recta rumpit regula,

40 infesta dissertantibus.

idcirco mundi stulta delegit Deus,

ut concidant sophistica,

deque inbecillis subiugavit fortia,

simplex ut esset credere,

45 lapis ecce nostro fixus offensaculo est,

inpingat in quem vanitas,

signum caventi, non caventi scandalum:

hunc sternit, illum dirigit,

dum plura temptat caecus incerto gradu,

50 incurrit id quod obvium est.

fax sola fidei est pracferenda gressibus,

ut recta sint vestigia.

quis in tenebris hostis errantes tamen

pulsat trahitque et proterit,

55 qui sparsa ad ipsum conmeantum transitum

frumenta saevus devorat,

qui laeta Christi culta fur interpolat

addens avenas aemulas.

quas de veneni lacte in herbam fertiles

60 patitur colonus crescere,

ne forte culmum fibra inanis spiceum

simul revulsa internecet.

expectat ergo dum dolosa 1 et farrea

fervens coquat maturitas,

65 det ventilabro lecta quaeque ut horreis,

urat recrementum focis,

refert sed ipsa nosse, quae messem necant,

zizaniorum semina.

Plurima sunt sed pauca loquar, ne dira relatu

70 dogmata catholicam maculent male prodita linguam,

ille Patrem pellens solio detrudit in artum

corporis humani gestamen, nec pavet ipsum

obiectare neci duroque adfigere ligno.

passibilisne Deus? cuius species et imago

75 nulli visa umquam: nec enim conprendier illa

maiestas facilis sensuve oculisve manuve.

Ioannis magni celebris sententia praesto est,

haud umquam testata Deum potuisse videri.

ille Pater, quem nulla acies violenta tuendo

80 eminus ardentis penetravit acumine visus,

qui se forma hominis non induit, et Deitatis

inmensum adsumpto non temperat ore modove.

aut evangelici pietas spernenda libelli

iam, blaspheme, tibi est, aut numquam visa beati

85 vis intacta Patris, non admiscenda caducis.

sed tamen et Patris est specimen quod cernere fas sit,

humanis aliquando oculis concurrere promptum,

quod quamvis hebes intuitus speculamine glauco

umentique acie potuit nebulosus adire,

90 quisque hominum vidisse Deum memoratur, ab ipso

infusum vidit Gnatum; nam Filius hoc est,

quod de Patre micans se praestitit inspiciendum

per species quas possit homo conprendere visu.

nam mera maiestas est infinita, nec intrat

95 obtutus, aliquo ni se moderamine formet.

hoc vidit princeps generosi seminis Abram,

iam tunc dignati terras invisere Christi

hospes homo, in triplicem numen radiasse figuram.

hoc conluctantis tractarunt bracchia Iacob,

100 ipse dator legis divinae accedere coram

iussus, amicitiae conlato qui stetit ore

comminus et sacris coniunxit verba loquellis,

carnis in effigie Christum se cernere sensit.

sed maiora petens animum per vota tetendit

105 inconcessa homini, plusquam mortale laborans

ipsum, quantus erat, sine corpore visere Christum,

denique post multi sermonis mutua, postque

conspectum praesentis Eri et consortia longa,

quaeso ait ut liceat te nune, Deus optime, nosse.

110 respondit Dominus ‘mea, non me, eernere iustis

posteriora dabo.’ quid apertius, absque aliena

quam sumat faeie verbum non posse videri,

posse tamen, eum malit, idem numquam Patre viso

terrenis oeulis habitu se ostendere nostro,

115 saepe et in angelieas vel mortales moderatum

induci species, queat ut sub imagine eerni?

hoc verbum est quod vibratum Patris ore benigno

sumpsit virgineo fragilem de corpore formam.

inde figura hominis nondum sub carne Moysi

120 obieeta effigiem nostri signaverat oris,

quod quandoque Deus verbi virtute eoactum

sumpturus corpus faciem referebat eandem.

sed tamen et sentam visa est excita cremare

flamma rubum. Deus in spinis volitabat aeutis,

125 vulnificasque eomas innoxius ignis agebat,

esset ut exemplo Deus inlapsurus in artus

spiniferos, sudibus quos texunt crimina densis

et peccata malis hirsuta doloribus inplent.

inculto nam stirpe frutex vitiosus iniquis

130 luxuriam virgis inhonesto effundere suco

coeperat et nodos per acumina crebra ligabat.

cernere erat steriles subito splendescere frondes,

accensisque eitum foliis magno inpete late

conlucere Deum, nec spinea laedere texta,

135 lambere sanguineos fructus et poma eruenta,

stringere mortiferi vitalia germina ligni,

quandoquidem tristes purgantur sanguine eulpae,

quem contorta rubus densis cruciatibus edit.

ergo nihil visum nisi quod sub carne videndum,

140 lumen imago Dei, verbum Deus et Deus ignis,

qui sentum nostri peccamen corporis inplet;

nam lucis genitor, verbi sator, auctor et ignis

creditur extra oculos, ut apostolus edocet auctor,

qui negat intuitu fontem Deitatis adiri,

145 credite, nemo deum vidit, mihi credite, nemo.

visibilis de fonte Deus, non ipse Dei fons

visibilis; cerni potis est qui nascitur, at non

innatus cerni potis est: latet os Patris illud

unde Deus qui visibilem se praestitit olim,

150 tale aliquid formans in sese quale secuta est

passio, quae corpus sibi vindicat; ardua nam vis

est inpassibilis, quoniam natura superni

ignis ad horrificas nescit descendere poenas,

nec capit humanis angoribus excruciari,

155 pura, serena, micans, liquido praelibera motu,

subdita nec cuiquam, dominatrix utpote rerum,

cui non principium de tempore, sed super omne

tempus et ante diem maiestas cum Patre summo,

immo animus Patris et ratio, via consiliorum,

160 quae non facta manu nec voce creata iubentis

protulit imperium patrio ructata profundo,

hanc igitur non flagra secant, non sputa salivis

aspergunt, alapis non vexat palma relisis,

nec perfossa cruci clavorum vulnera Agunt,

165 his adfecta caro est hominis, quam femina praegnans

enixa est sub lege uteri, sine lege mariti.

ille famem patitur, fel potat et haurit acetum,

ille pavet mortis faciem, tremit ille dolorem.

dicite, sacrilegi doctores, qui Patre summo

170 desertum iacuisse thronum contenditis illo

tempore quo fragiles Deus est inlapsus in artus,

ergo Pater passus? quid non malus audeat error?

ipse puellari conceptus sanguine crevit?

ipse verecundae distendit virginis alvum?

175 et iam falsiloqua est divini pagina libri,

quae verbum in carnis loquitur fluxisse figuram?

at non, qui verbi Pater est, caro factus habetur.

fige gradum, Scriptura, tuum; nil mobile et anceps

adfirmasse decet: Pater est, quem cernere nulli

180 est licitum; Pater est, qui numquam visus in orbe est,

nec mundana inter radiavit lumina coram.

verbum conspicuum misit, missumque recepit

cum voluit: verbo praestrinxit viscera purae

virginis, et verbo struxit puerilia membra,

185 ipse quidem in terris virtute et numine praesens

semper adest quocumque loci, nec pars vacat ulla

maiestate Patris; nusquam est genitor Deus absens,

per verbum sed semper adest; atque inde Philippo

Christus ait ‘tanto tecum iam tempore versor,

190 et Patrem te nosse negas, quem perspicis in me?’

est invisibilis donum Patris edere natum

visibilem, per quem valeat Pater ipse videri,

nec solis sanctorum oculis, sed lumine cassis

caecorum; caecos loquor, atra socordia quorum

195 corde tenebroso verum perpendere nescit,

quem si perspicuum mortalibus infitiaris,

fare age, quem videat Babylonis ab arce tyrannus

innocuas inter flammas procul exspatiantem,

calcantem rapidos inadustis fratribus ignes,

200 nempe ait ‘o proceres, tris vasta incendia anhelis

accepere viros fornacibus; additus unus

ecce vaporiferos ridens intersecat ignes.

Filius ille Dei est; fateorque et victus adoro.

inrisas removete faces, taedasque tepentes

205 subtrahite; friget succensi sulpuris ardor.

Filius (haud dubium est) agit haec miracula rerum,

quem video, Deus ipse, Dei certissima proles,

imperat inmensis ardoribus et domat iras,

insultans famulante rogo, piceosque furores

210 conprimit et rabiem flammarum algescere cogit,

barbaricos calida aura sinus non tangere iussa

praeterit et tenues stridens transcurrit amictus,

ipse per Assyrios metuit vapor ire tiaras,

ne coma fusa umeris fumo obsordescat amaro.’

215 haec ait, et varios iubet obmutescere cantus,

organa, sambucas, citharas calamosque tubasque.

stulta superstitio tacuit, vox festa quievit,

quae male conspicuae celebrabat imaginis aurum.

carmina sanctorum resonant iam sola virorum

220 triplice concentu regem laudantia caeli,

qui mare, qui terras, qui lucida sidera fecit,

ignibus et mediis securos texit alumnos.

semper in auxilium Sermo Patris omnipotentis

descendit servando homini, mortalia semper

225 admiscenda sibi proprio curavit amore,

ut socianda caro Dominoque inplenda perenni,

degenerem vitam quae tunc animalis agebat,

exemplo mutaret eri, similesque per artus 1

cernere consortem terreni adsuesceret oris,

230 participemque suum visu velut obside nosse,

et consanguineo paulatim accedere Christo.

ergo animalis homo quondam, nunc Spiritus illum

transtulit ad superi naturam seminis, ipsum

infundendo Deum mortalia vivificantem.

235 nunc nova materies solidata intercute flatu,

materies sed nostra tamen, de virgine tracta,

exuit antiquae conrupta exordia vitae,

inmortale bonum proprio spiramine sumens,

filius ille hominis, sed Filius ille Tonantis,

240 iam solus vultum Patris aspicit et videt ipsum.

nemo Patrem novit nisi Filius et cui monstrat

Filius, et nostri mediator et omnipotentis.

denique concludam brevis ut conpendia summae:

non Pater in carnem descendit, sed Patris arcem

245 sumpta caro ascendit, Natus per utrumque cucurrit.

Cede, profanator Christi, iam cede, Sabelli,

depositorque Patris Natique insane negator,

nonne Patrem violas dum Natum scire recusas?

quandoquidem non est genitor, nisi filius extet,

250 nec vocitare patrem potis es quem germine fraudas,

sed fortasse velis patriae pietatis honore

despoliare Deum, contentus nomine nudo,

quod Deus est, adimasque decus Patris et generis vim.

ecquis in idolio recubans inter sacra mille

255 ridiculosque deos venerans sale, caespite, ture,

non putat esse deum summum et super omnia solum?

quamvis Saturnis Iunonibus et Cythereis,

portentisque aliis fumantes consecret aras,

attamen in caelum quotiens suspexit, in uno

260 constituit ius omne deo, cui serviat ingens

virtutum ratio variis instructa ministris,

quae gens tam stolida est animis, tam barbara linguis,

quaeve superstitio tam sordida, quae caniformem

latrantemque throno caeli praeponat Anubem?

265 nemo Cloacinae aut Eponae super astra deabus

dat solium, quamvis olidam persolvat acerram

sacrilegisque molam manibus rimetur et exta.

consule barbati deliramenta Platonis,

consule et hircosus Cynicus quos somniat et quos

270 texit Aristoteles torta vertigine nervos,

hos omnes quamvis anceps labyrinthus et error

circumflexus agat, quamvis promittere et ipsi

gallinam soleant aut gallum, clinicus ut se

dignetur praestare deus morientibus aequum,

275 cum ventum tamen ad normam rationis et artis,

turbidulos sensus et litigiosa fragosis

argumenta modis concludunt numen in unum,

cuius ad arbitrium sphera mobilis atque rotunda

volvatur, serventque suos vaga sidera cursus,

280 non recipit natura hominis, modo quadrupes ille

non sit, et erecto spectet caelestia vultu,

non recipit neget ut regimen pollere supremum,

istud et ipse Numae tacitus sibi sensit haruspex,

semifer et Scottus sentit, cane milite peior,

285 sed nos qui Dominum libris et corpore iam bis

vidimus, ante fide, mox carne et sanguine 1 coram,

quique voluminibus vatum cruce teste probatis

rimantes digitos costarum in vulnera cruda

mersimus, et manuum visu dubitante lacunas

290 scrutati aeternum regem cognovimus Iesum,

abiurare Deo titulum nomenque paternum

credimus esse nefas, qui regem protulit ex se,

non regem populi Parthorum aut Romulidarum,

sed regem summae et mediae rationis et imae,

295 atque ideo rerum dominum et super omnia regem,

carnis habet medium, summum Patris, et Stygis imum.

defluit his gradibus rursusque revolvitur in se;

est Deus, est et homo; fit mortuus et Deus idem est.

omnia percurrit naturae munia pronae,

300 ut sursum Patris in gremium replicata reportet

mortua quae fuerant, ipsos quoque subvehat artus,

haec fore cum veterum cecinissent organa vatum,

nos oculis, manibus, congressu, voce, loquella

experti, heroum tandem intelleximus orsa

305 priscorum et viso patefacta oracula Christo,

haec est nostra salus, hinc vivimus, hinc animamur.

hoc sequimur: numquam detracto nomine Nati

appellare Patrem, Patris et sine nomine numquam

Natum nosse Deum, numquam nisi Sanctus et unus

310 Spiritus intersit Natumque Patremque vocare;

sic tamen haec constare tria, ut ne separe ductu

tris faciam, tribus his subsistat sed Deus unus.

nec Pater ipse autem qui Filius, ut, quia natum

scimus ab innato, vere Pater et sata vere

315 sit suboles, nec sit genitor sibi Filius ipse.

perquam ridiculum est et futtile, natus ut ex se

sive supernatus 1 fuerit, sibi ipse repente

nascendi nova materies, ac se Deus ultro

ediderit natumque sibi se fecerit ipsum,

320 nil falsum aut mendax divina vocabula fingunt,

qui Pater est, gignendo Pater, tum Filius ex hoc

Filius, auctore genitus quod sit Patre summo,

summus et ipse tamen; nec enim minor aut Patre dispar.

unde in utroque operis forma indiscreta, nisi omnem

325 vim maiestatis patriae generosus haberet

Filius, idque Deus genitor, quod Filius, esset?

pergunt ulterius scrutantes quid sit id ipsum

gignere, si fas est humanos tendere sensus

usque ad secretum, quod tempora cuncta diesque

330 praevenit antiquos, et principium super ipsum

eminet et, quodcumque potest homo quaerere, transit.

cum sit difficilis via noscere principiorum

semina, qui dabitur mortali exquirere quidnam

ultra principium Deus egerit, aut quo pacto

335 ediderit verbum, quod principio caret omni?

hoc solum scimus, quod traditur esse Deum, quem

non genitus genitor generaverit, unus

et unum, integer integrum, non coeptum sed tamen ortum,

et conperpetuum retro Patris et Patre natum,

340 sed nec decisus Pater est, ut pars Patris esset

Filius, extendens nec se substantia tractim

produxit minuitque aliquid de numine pleno,

dum mutata novum procudit portio Natum.

non convertibilis nec demutabilis umquam

345 est Deus aut gignendo aliquid sibi detrahit, atqui

totus et ex toto Deus est, de lumine lumen,

quando autem lumen sine lumine? quando refulgens

lux fulgore caret? quando est ut proditus ignis

ignem deminuat? quando Pater et Deus et lux

350 non lucis Deus et Pater est? qui, si Pater olim

non fuit, et serum genuit post tempora Natum,

fit novus, inque novum ius proficit, absit, ut umquam

plenus proficiat, qui non eget incremento.

et Deus et genitor lumenque et gloria semper

355 ille fuit, nec post sibi contulit ut Pater esset,

sic fit ut aeternum credamus cum Patre Christum,

illo auctore satum, cui nullus praefuit auctor,

haec tu si dubitas Nati mysteria Christi,

perdite, catholica non es de plebe, sed unus

360 de grege turifero, venerator Deucalionum,

devotus cippo, ficulni stipitis unctor.

quin potius scrutare Dei signacula in ipso

fonte vetustatis, percurre scrinia primi

scriptoris, quem non bardus pater aut avus augur,

365 fabula nec veteris famae, nec garrula nutrix,

nec sago clangore loquax et stridula cornix

rem docuere Dei, sed coram proditus ipse,

ipse Deus trepidum mortalem mitis amico

inbuit adloquio seque ac sua summa retexit,

370 nimirum meminit scriptor doctissimus illo

orbis principio non solum nec sine Christo

informasse Patrem facturae plasma novellae.

fecit ait ‘condens hominem Deus, et dedit olli

ora Dei.’ quidnam est aliud quam dicere ‘solus

375 non erat, atque Deo Deus adsistebat agenti,’

cum Dominus faceret Domini sub imagine plasma?

Christus forma Patris, nos Christi forma et imago;

condimur in faciem Domini bonitate paterna,

venturo in nostram faciem post saecula Christo,

380 possum multa sacris exempla excerpere libris,

ni refugis, quae te doceant non in Patre solo

vim maiestatis positam, sed cum Patre Christum

esse Deum, velut illud ait genealogus idem:

a Domino Dominus flammam pluit in Sodomitas.

385 quis Dominus, de quo Domino, si solus ab arce

siderea spectat Pater aut ardescit in iras?

Filius armatam Domini Patris ignibus iram

spargebat Dominus: sunt unum fulmen utraque.

Haec si Iudaicos sic intellecta rigassent

390 auditus stupidas ut possent 1 tangere fibras,

audissent Dominum virtutum, qui pereuntes

venerat ut servaret oves; sed ab auribus omnis

Fluxerat ornatus, caput et iam coctile Bahal

finxerat auriculasque suo spoliarat honore,

395 dux populi peccantis adest de monte corusci

luminis adloquioque Dei, tabulasque tremendo

incisas digito caeca ad tentoria defert,

sed cadit in faciem plebs non visura profundae

legis in effigie scriptum per enigmata Christum,

400 infelix, quae luce oculos praestricta paventes

texerit et presso faciem velarit amictu!

at nos reiecto Christum velamine coram

cernimus atque Deum vultu speculantur aperto,

nec sub lege gravi depressa fronte iacemus,

405 sed legis radium sublimi agnoscimus ore.

heu, frondosa prius ramis felicibus arbos,

pinguibus, heu, quondam radix oleagina bacis!

ecce tibi inserto revirescit nunc oleastro

truncus et externi vestitur cortice libri,

410 iam miserere tui. non se silvestris olivi

surculus exultans alieno stipite iactat,

sed monet ut generis proprii memor unguine amaro

contristare comas desuescas, stirpe nec imo

invideas missis in celsa cacumina virgis,

415 blasphemas Dominum, gens ingratissima, Christum.

pascha tuum dic, dic, cuius de sanguine festum

tam sollemne tibi est? quis tandem caeditur agnus

anniculus? sacer ille tibi redeuntibus annis,

sed sacer in pecude. stultum est sic credere sacrum,

420 sanguine balantis summos contingere postes,

lascivire choris, similaginis azymon esse,

cum fermentati turgescant crimine mores,

non sapis, inprudens, nostrum te effingere pascha,

legis et antiquae praeductis pingere sulcis

425 omne sacramentum retinet quod passio vera,

passio, quae nostram defendit sanguine frontem

corporeamque domum signato conlinit ore?

hanc fugit exclusis Aegyptia plaga procellis, 1

haec regis Pharii regnum ferale resolvit,

430 deque potestatis mundanae grandine densa

eripit Abraham cum stirpe et gente fideli.

Abrahae genus est verum, cui sanguis in ore

creditus inscriptusque rubet, cui visus in orbe

haud dubitante fide Deus est, Deus ex Patre verus.

435 ille Deum vidit, visum mox credidit: at tu,

posteritas carnis, carnaliter omnia cernens,

carnis opus sub lege geris, quam spiritus inplet

interior; nec enim caelo lex carnea fluxit,

quam tu carne colis, sed Christo feta meamque

440 spem paritura utero, quam spem, nisi numinis almum

lumen et adventum Domini, quem viderat Abrae

prima fides, nostrisque Pater promiserat olim

perspiciendum oculis et legis voce probandum?

nec solum legis; nam quae iam littera Christum

445 non habet, aut quae non scriptorum armaria Christi

laude referta novis celebrant miracula libris?

Hebraeus pangit stilus, Attica copia pangit,

pangit et Ausoniae facundia tertia linguae,

Pilatus iubet ignorans ‘I, scriba, tripictis

450 digere versiculis quae sit subfixa potestas,

fronte crucis titulus sit triplex, triplice lingua

agnoscat Iudaea legens et Graecia norit

et venerata Deum percenseat aurea Roma.’

quidquid in aere cavo reboans tuba curva remugit,

455 quidquid ab arcano vomit ingens spiritus haustu,

quidquid casta chelys, quidquid testudo resultat,

organa disparibus calamis quod consona miscent,

aemula pastorum quod reddunt vocibus antra,

Christum concelebrat, Christum sonat, omnia Christum

460 muta etiam fidibus sanctis animata loquuntur,

o nomen praedulce mihi! lux et decus et spes

praesidiumque meum, requies o certa laborum,

blandus in ore sapor, fragrans odor, inriguus fons,

castus amor, pulchra species, sincera voluptas!

465 si gens surda negat sibi tot praeconia de te,

tam multas rerum voces elementaque tantae

nuntia laetitiae stolidas intrare per aures,

audiat insanum bacchantis energima monstri,

quod rabidus clamat capta inter viscera daemon,

470 et credat miseranda suis. torquetur Apollo

nomine percussus Christi, nec fulmina Verbi

ferre potest; agitant miserum tot verbera linguae,

quot laudata Dei resonant miracula Christi.

intonat antistes Domini ‘fuge, callide serpens,

475 exue te membris, et spiras solve latentes,

mancipium Christi, fur corruptissime, vexas.

desine, Christus adest, humani corporis ultor:

non licet ut spolium rapias, cui Christus inhaesit.

pulsus abi, ventose liquor; Christus iubet, exi.’

480 has inter voces medias Cyllenius ardens

eiulat, et notos suspirat Iuppiter ignes,

ecce Gerasenos legio ruit effera porcos,

et post multiplices busti sub rupe catenas,

poenarum gemitus longis grunnitibus edit.

485 clamarat, sed ab ore hominis ‘cognoscimus, Iesu

nate Deo, nate sceptris et germine David,

quid sis, quid venias; qua nos virtute repellas

novimus, adventusque tui terrore iacemus.’

haec, Iudaea, tuas vox non pervenit ad aures?

490 pervenit, mentem sed non penetravit egenam

lucis, et a primis foribus disclusa refugit.

audiit adventum Domini, quem solis Hiberi

vesper habet, roseos 1 et qui novus exeipit ortus.

laxavit Scythicas verbo penetrante pruinas

495 vox evangeliea, Hyreanas quoque fervida brumas

solvit, ut exutus glaeie iam mollior amnis

Caucasea de eote fluat Rhodopeius Hebrus,

mansuevere Getae, feritasque eruenta Geloni

laete mero sitiens exsanguia poeula miscet

500 libatura saeros Christi de sanguine potus,

novit et Atlantis pridem plaga perfida Mauri

dedere crinitos ad Christi altaria reges,

ex quo mortalem praestrinxit Spiritus alvum,

Spiritus ille Deus, Deus et se corpore matris

505 induit atque hominem de virginitate ereavit,

Delphica damnatis tacuerunt sortibus antra,

non tripodas eortina regit, 2 non spumat anhelus

fata Sibyllinis fanaticus edita libris,

perdidit insanos mendax Dodona vapores,

510 mortua iam mutae lugent oracula Cumae,

nec responsa refert Libyeis in Syrtibus Hammon.

ipsa suis Christum Capitolia Romula maerent

principibus lucere Deum, destructaque templa

imperio cecidisse ducum, iam purpura supplex

515 sternitur Aeneadae rectoris ad atria Christi,

vexillumque crucis summus dominator adorat.

principibus tamen e cunctis non defuit unus

me puero, ut memini, ductor fortissimus armis,

conditor et legum, celeberrimus ore manuque,

520 consultor patriae, sed non consultor habendae

relligionis, amans ter centum milia divum.

perfidus ille Deo, quamvis non perfidus orbi,

augustum caput ante pedes curvare Minervae

fictilis et soleas Iunonis lambere, plantis

525 Herculis advolvi, genua incerare Dianae,

quin et Apollineo frontem submittere gypso

aut Pollucis equum suffire ardentibus extis.

forte litans Hecaten placabat sanguine multo;

pontificum festis ferienda securibus illic

530 agmina vaccarum steterant, vitulasque revincta

fronte coronatas umbrabat torta cupressus.

iamque insertato reserarat viscera cultro

vittatus de more senex manibusque cruentis

tractabat trepidas letali frigore fibras,

535 postremosque animae pulsus in corde tepenti

callidus interpres numeris et fine notabat:

cum subito exclamat media inter sacra sacerdos

pallidus ‘en quid ago? maius, rex optime, maius

numen nescio quod nostris intervenit aris

540 quam sufferre queant spumantia cymbia lacte,

caesarum sanguis pecudum, verbena, coronae,

accitas video longe dispergier umbras,

territa Persephone vertit vestigia retro

extinctis facibus, tracto 1 fugitiva flagello,

545 nil agit arcanum murmur, nil Thessala prosunt

carmina, turbatos revocat nulla hostia manes,

nonne vides ut turibulis frigentibus ignis

marceat, ut canis pigrescat pruna favillis?

ecce Palatinus pateram retinere minister

550 non valet, elisa destillant balsama dextra,

flamen et ipse suas miratur vertice laurus

cedere, et incertum frustratur victima ferrum,

nescio quis certe subrepsit Christicolarum

hic iuvenum; genus hoc hominum tremit infula et omne

555 pulvinar divum, lotus procul absit et unctus;

pulchra reformatis redeat Proserpina sacris.’

dixit, et exsanguis conlabitur ac, velut ipsum

cerneret exerto minitantem fulmine Christum,

ipse quoque exanimis posito diademate princeps

560 pallet et adstantes circumspicit, ecquis alumnus

chrismatis inscripto signaret tempora ligno,

qui Zoroastreos turbasset fronte susurros.

armiger e cuneo puerorum flavicomantum,

purpurei custos lateris, deprenditur unus,

565 nec negat, et gemino gemmata hastilia ferro

proicit ac signum Christi se ferre fatetur.

prosiluit pavidus deiecto antistite princeps

marmoreum fugiens nullo comitante sacellum,

dum tremefacta cohors dominique oblita supinas

570 erigit ad caelum facies atque invocat Iesum,

iamne piget facti? iam paenitet? en tibi Christum,

infelix Iudaea, Deum, qui sabbata solvens

terrea mortales aeterna in sabbata sumpsit,

gentibus emicuit, praefulsit regibus, orbem

575 possidet, imperii dominam sibi cedere 1 Romam

conpulit et simulacra deum Tarpeia subegit,

disce tuis, miseranda, malis, quo vindice tandem

vana superstitio lex et carnaliter acta

plectatur, cuius virtus te proterat ultrix.

580 destructone iacent Solomonia saxa metallo

aedificata manu? iacet illud nobile templum,

cur iacet? artificis quia dextra solubilis illud

caemcntum struxit resolubile; iure solutum est

et iacet, in nihilum quoniam redit omne politum.

585 quod fieri recipit, recipit quandoque perire,

si nostrum contra quod sit vis discere templum,

est illud quod nemo opifex fabriliter aptans

conposuit, quod nulla abies pinusve dolata

texuit, exciso quod numquam marmore crevit;

590 cuius onus nullis fultum sublime columnis

fornice curvato tenui super arte pependit,

sed verbo factum Domini; non voce sonora,

sed verbo, quod semper erat. verbum caro factum est.

hoc templum aeternum est, hoc finem non habet, hoc tu

595 expugnare volens flagris, cruce, felle petisti,

destructum iacuit poenis vexantibus: esto,

matris enim ex utero quod destrueretur habebat,

sed quod morte brevi materna ex parte solutum est

maiestate Patris vivum lux tertia reddit,

600 vidisti angelicis comitatum coetibus alte

ire meum, cuius servor munimine, templum,

illius aeternae suspendunt culmina portae,

ac per inacccssas scalarum gloria turres

tollitur et gradibus lucet via candida summis,

605 at tua congcstae tumulant holocausta ruinae,

quid mereare Titus docuit, docuere rapinis

Pompeianae acies, quibus exstirpata per omnes

terrarum pelagique plagas tua membra feruntur.

exibis vagus huc illuc fluitantibus errat

610 Iudaeus, postquam patria de sede revulsus

supplicium pro caede luit, Christique negati

sanguine respersus commissa piacula solvit,

en quo priscorum virtus defluxit avorum!

ervit ab antiquis dilapsa fidelibus heres

615 nobilitas, sed iam non nobilis; illa recentem

suspectat 1 captiva fidem, vis tanta novellae

credulitatis inest; Christum confessa triumphat

gens infida prius, Christi sed victa negatrix

subditur imperio dominos sortita fideles.

620 Sunt qui Iudaico cognatum dogma furori

instituunt media Christum ratione secuti,

hoc tantum, quod verus homo est, at caelitus illum

adfirmant non esse Deum; pietate fatentur,

maiestate negant: morum pro laude sacratum

625 concelebrant, adimunt naturae summa supernae.

omne opus egregium, per quod sollertia pollens

emicat, ingenii est aut roboris: illud acuto

corde viget, duris excellit viribus istud.

mortale est sed utrumque homini; nam cana senescunt

630 ingenia et validos consumunt saecla lacertos.

haec nos in Domini virtute et laude perenni

non sequimur: sequimur nullo quod semine terrae

germinat, inmundum quod non de labe virili

sumit principium; tener illum seminat ignis,

635 non caro nec sanguis patrius nec foeda voluptas,

intactam thalami virtus divina puellam

sincero adflatu per viscera casta maritat;

inconperta ortus novitas iubet ut Deus esse

credatur Christus sic conditus, innuba virgo

640 nubit spiritui, vitium nec sentit amoris,

pubertas signata manet; gravis intus et extra

incolumis, florens de fertilitate pudica,

iam mater, sed virgo tamen, maris inscia mater.

quid renuis? quid inane caput, non credule, quassas?

645 angelus hoc saneto fore nuntiat 1 ore: plaeetne

credere et angelicis aurem reserare loquellis?

ipsa coruscantis monitum sacra virgo ministri

credidit atque ideo concepit credula Christum;

credentes nam Christus adit, dubitabile pectus

650 sub titubante fide refugo contemnit honore,

virginitas et prompta fides Christum bibit alvo

cordis et intactis condit paritura latebris,

crede quod emissus solio Patris angelus infit.

vel, si concretus liquidam de sidere vocem

655 non capit auditus, mulier quid coniuge praegnans

clamet anus credens et tandem sobrius audi.

mira fides! utero puer interceptus anili

virgineum Dominum materno ex ore salutat,

primus et infantem non natus nuntiat infans

660 iam nostrum; 1 vagire sibi nam pusio nondum

norat et ora Deo reserabat garrula Christo,

promite secretos fatus; date, pandite librum,

evomuit spirante Deo quem sanctus Esaias.

percensere libet calamique revolvere sulcos,

665 sidereis quos illa notis manus aurea duxit,

ite hinc, dum rutilos apices submissus adoro,

dum lacrimans veneror dumque oscula dulcia figo;

gaudia concipiunt lacrimas, dant gaudia fletum.

advenit promissa dies quam dixerat iste

670 adfore versiculus, cum virgo puerpera, teste

haud dubie sponso, pacti cui cura pudoris,

edidit, Emmanuelque meum me cernere fecit,

estne Deus iam noster? homo versatur et adstat

nobiscum nomenque probat versumque vetustis

675 obscurum saeclis praesenti inluminat ore.

estne Deus, cuius cunas veneratus Eous

lancibus auratis regalia fercula supplex

virginis ad gremium pannis puerilibus offert?

quis tam pinnatus rapidoque simillimus austro

680 nuntius Aurorae populos atque ultima Bactra

attigit, inluxisse diem Iactantibus horis,

qua tener innupto penderet ab ubere Christus?

vidimus hunc aiunt ‘puerum per sidera ferri,

et super antiquos signorum ardescere tractus.’

685 diriguit trepidans Chaldaeo in vertice pernox

astrologus, cessisse Anguem, fugisse Leonem,

contraxisse pedes lateris maneo ordine Cancrum,

cornibus infractis domitum mugire Iuvencum,

sidus et Hirquinum laceris marcescere villis,

690 labitur hinc pulsus Puer Hydrius, inde Sagittae,

palantes Geminos fuga separat, inproba Virgo

prodit amatores tacitos in fornice mundi,

quique alii horrificis pendent in nubibus ignes

Luciferum timuere novum: rota lurida solis

695 haeret, et excidium sentit iam iamque futurum,

seque die medio velandum 1 tegmine glauco,

splendoremque poli periturum nocte diurna

orbe repentinis caput obnubente tenebris.

hunc ego non cumulem myrrhaeque et turis et auri

700 muneribus? scio quem videam, quae dona rependam.

hunc ego non venerer, qui caelo visus humique

inventus rex atque Deus moderatur utrumque

naturae specimen, tumuloque inferna refringens

regna insurgentes secum iubet ire sepultos?

705 caelum habitat, terris intervenit, abdita rumpit

Tartara, vera fides; Deus est, qui totus ubique est.

numquid vana viros aut mens aut lingua fefellit?

numquid fortuitis frustrantia dona dederunt

casibus aut caeco votum sub honore dicarunt?

710 quae porro causa aut ratio submittere colla

ante pedes Mariae puerique crepundia parvi,

si tantum mortalis erat, nec summa potestas

inplebat teneros divinis flatibus artus?

sed iam tolle magos, tus, aurum, myrrhea dona,

715 quae verum docuere Deum, praesepia, pannos,

matris adoratum gremium face sideris ardens:

ipsa Deum virtus factorum et mira loquantur,

insanos video subito mitescere ventos

cum iubeat Christus, video luctantia magnis

720 aequora turbinibus tranquillo marmore tendi

imperio Christi, video calcatus eundem

cum patitur gurges tergum solidante liquore.

ipse super fluidas plantis nitentibus undas

ambulat ac presso firmat vestigia fluctu,

725 increpat ipse notos, et flatibus otia mandat,

quis iubeat saevis aquilonibus ‘ite, silete

carceribus vestris amploque facessite ponto,’

sit nisi caelipotens aquilonum conditor idem?

ninguidus agnoscit Boreas atque imbrifer Eurus

730 nimborum dominum tempestatumque potentem,

excitamque hiemem verrunt vidente sereno,

quis pelagi calcarit aquas? quis per vada glauca

gressibus inpressis spatiatus triverit udum

non submersus iter, sola pendulus et pede sicco,

735 aequoreae nisi factor aquae, qui Spiritus olim

ore superfusus patrio volitabat in undis

nondum discretis nec certo litore elausis?

sustinuit gressum Domini famulus liquor, ac se

mobilitate carens solidos substrinxit ad usus.

740 quid diversa Dei memorem facta inclyta Christi?

altius inspecta quae,1 maiestate negator,

haud dubitans hominem, tute ipse fatebere numen.

inlevit caecos oculos et lumina limo

reddidit umectam sacro sputamine terram

745 contrectans digitis: luteum medicamen operta

nox habuit, tenebras obducta uligo removit,

insuper ostendit quonam caligo lavacro

expurganda foret, variis Siloa refundit

momentis latices, nec fluctum semper anhelat,

750 sed vice distincta largos lacus accipit haustus.

agmina languentum sitiunt spem fontis avari,

membrorum maculas puro ablutura natatu.

certatim interea roranti pumice raucas

exspectant scatebras et sicco margine pendent,

755 hoc limum iubet inpositum de fonte lavari

Christus et infusa vultum splendescere luce.

norat enim limo sese informasse figuram

ante tenebrosam, proprii medicamen et oris

adiecisse novo, quem primum finxerat, Adae.

760 nam sine divino Domini perflamine summi

arida terra fuit, nulli prius apta medellae:

sed postquam liquidus caelesti Spiritus ore

virgineam respersit humum, medicabilis illa est.

inde trahit sucum lentoque umore salutem

765 inlinit, infunditque diem baptismate lota.

caecus adest oculis iam Christi ex ore refectis

seque luto et nitidis lucem sumpsisse fluentis

clamat, et auctorem stupefacta per oppida monstrat,

auctorem lucis largitoremque dierum,

770 non dedignatum medicae purgamen aquai

corpore sub proprio monstrare errantibus aegris,

milibus ex multis paucissima quaeque retexam,

summatim relegam totus quae non capit orbis.

quinque in deserto panes iubet et duo pisces

775 adponi in pastum populis, qui forte magistrum

non revocante fame stipabant undique saeptum,

inmemoresque cibi vicos, castella, macellum,

oppida, mercatus et conciliabula et urbes

respuerant, largo contenti dogmate vesci,

780 multa virum strato fervent convivia faeno,

centenos simul accubitus iniere sodales,

seque per innumeras infundunt agmina mensas,

pisciculis—iam crede Deum—saturanda duobus

et paucis crescente cibo per fragmina crustis.

785 ambesis dapibus cumulatim aggesta redundant

fercula, bis senos micarum molibus inplent

post cenam cophinos; crudus conviva resudat

congeriem ventris, gemit et sub fasce minister.

quis cumulare potest epulas in grandia parvas?

790 quis, nisi qui corpus pastumque et corporis omnem

condens ex nihilo nulla existente creavit

mundum materia? non sicut sculptor ab aeris

rudere decoctam consuescit vivere massam,

sed Deus omnipotens orbem sine semine finxit,

795 nil erat omne quod est: nil id procedere et esse

atque novum fieri, mox et grandescere iussum est.

parvum de nihilo primum fuit, addita parvo

incrementa modis auxerunt omnia plenis.

ergo ego, cum videam manibus sic crescere Christi

800 parva alimenta hominum, possum dubitare per ipsum

exiguas rerum species elementaque mundi

ex nihilo primum modica et mox grandia sensim

crevisse, ex modicis quae consummata videmus?

ac ne post hominum pastus calcata perirent,

805 neve relicta lupis aut vulpibus exiguisve

muribus in praedam nullo custode iacerent,

bis sex adpositi, cumulatim qui bona Christi

servarent gravidis procul ostentata canistris.

sed quid ego haec autem titubanti voce retexo,

810 indignus qui sancta canam? procede sepulcro,

Lazare, dic cuius vocem tellure sub ima

audieris, quae vis pcnetraverit abdita leti,

quod, cum te Christus penitus nigrante profundo

inmersum vocat ut redeas, ceu proximus audis,

815 nec remoratus ades? quae tam vicina Charybdis

regna tenebrarum tenui distantia fine

coniungit superis? ubi Taenara tristia vasto

in praeceps deiecta chao, latebrosus et ille

amnis inexpletis volvens incendia ripis?

820 ante fores tumuli, quas saxa inmania duro

obice damnarant scopulis substructa cavatis,

stat Dominus nomenque ciet frigentis amici,

nec mora, funereus revolutis rupibus horror

evomit exequias gradiente cadavere vivas,

825 solvite iam laetae redolentia vincla, sorores,

solus odor sparsi spiramen aromatis efflat,

nec de corporeo nidorem sordida tabo

aura refert, oculos sanie stillante solutos

pristinus in speculum decor excitat, et putrefactas

830 tincta rubore genas paulatim purpura vestit,

quis potuit fluidis animam suffundere membris?

nimirum qui membra dedit, qui fictilis ulvae

perflavit venam madidam, cui tabida glaeba

traxit sanguineos infecto umore colores.

835 o mors auritis iam mitis legibus, o mors

surda prius, iam docta sequi quodcumque iubetur,

cui tantum de te licuit? convicta fatere

esse Deum, solus qui me tibi praeripit, Iesum.

abde negatores Christi, nemo invidet, abde;

840 utere sorte tua blasphemis nocte tenendis

perpetua, plebem iustorum capta resolve,

qui norunt hominem atque Deum sic dicere Christum

ut verus summusque Deus mortalia gestet.

ipse gerit quod struxit opus, nec ferre pudescit

845 factor quod peperit, corpus loquor atque animae vim.

finxerat hoc digitis, animam sufflaverat ore.

totum hominem Deus adsumit, quia totus ab ipso est,

et totum redimit quem sumpserat, omne reducens,

quidquid homo est, istud tumulis, ast illud abysso.

850 Occurrit dubitans hic dissertator et illud

obicit, anne fides capit ut substantia flante

inspirata Deo cruciatum sentiat, utque

inferni petat ima poli barathroque coquatur?

crede animam non esse Deum, sed crede creatis

855 maiorem cunctis, ipsam quoque crede creatam,

formata est namque ore Dei, quae non erat ante,

sed formata habitu pulcherrima pictaque rebus

divinis, et plena Deo similisque creanti,

non tamen ipsa Deus, quoniam generatio non est,

860 sed factura Dei est; solus de corde Parentis

Filius emicuit; verus, verus 1 Deus ille.

conlatum est animae, subito ut, quae non erat, esset.

ille coaeternus Patris est et semper in ipso,

nec factus sed natus habet quodcumque paternum est,

865 haec similis velut umbra Dei est. sic ipse locutus

factor, utroque hominem meditans de Agmine iunctim

aedificare sui similem; sed non habet umbra

quod corpus solidum, cuius imitatio in umbra est,

atque aliud verum est, aliud simulatio veri.

870 est similis saeclis quod non consumitur ullis,

quod sapiens iustique capax reginaque rerum

imperat, ante videt, perpendit, praecavet, infit,

verborum morumque opifex instructaque mille

artibus et caelum sensu percurrere docta,

875 his animam similem sibi conditor effigiavit,

cetera dissimilem: quippe hanc conprendere promptum est,

quam modus et species determinat, at Deus ingens

atque superfusus trans omnia nil habet in se

extremum, ut claudi valeat sensuve teneri,

880 inconprensa manet virtus, cui linea defit ultima,

quam spatium non mensurabile tendit,

ergo animam factam, magno et factore minorem

maioremque aliis atque omnibus imperitantem,

corruptela putris nascentem turbida carnis

885 concipit, ac membris tabentibus interfusam

participat de faece sua; fit mixta deinde

peccandi natura luto cum simplice flatu,

sed fortasse animam, Domini quia fluxit ab ore,

conpositam factamque neges, velut ipsa Dei pars,

890 quod dictu scelus est, taetras trahat oblita culpas

et pessum damnata ruens chaos intret opertum,

sit res illa Dei, non abnuo; pars tamen illa

haudquaquam dicenda Dei est, quae tempore coepit,

nec prior aut senior quam primum plasma putanda est.

895 tunc etenim factam video, cum cordis amici

intravit germana domum limique recentis

hospita et ipsa recens fraterna sedit in aula.

illa quidem flatus Domini est, sed spiritus et vis

non est plena Dei, tanto moderamine missa

900 quanto flans voluit flandi servare tenorem.

est inpossibile spectare profunda Sabaoth,

sed speculum Deitatis homo est: in corpore discas

rem non corpoream sollers interprete Christo

qui Patrem proprium mortali in corpore monstrat,

905 perspice quam varios fundamus ab ore vapores,

spiramus quotiens animae sufflabilis auras,

nunc flatum tepidum calor exhalatus anhelat,

rorantes nebulas udis de faucibus efflans;

cum libet, in gelidum flabrali frigore ventum

910 spiritus existit tenuis et sibilat aer.

adde et distinctum quem musica tibia flatum

concipit: aut ille est presso modulamine parcus,

aut tumidum largo sublimat flamine bombum,

aut raucos frangit modulos, aut lene susurrat,

915 aut exile trahens sonitus producit acutos,

aut murmur tenerum sublidit voce minuta,

haec cum te videas mortali in corpore posse,

cur non aeternum potuisse infundere credas

qualem animam voluit? praescriptis quam quia condens

920 efflavit fuditque modis, sit facta necesse est.

denique multa sapit, sed non sapit omnia nostrae

vis animae, certum sapere ac praenoscere iussa.

iam cui certus inest modus et cui nosse negatum est

omnia, factura est; nam condita et aucta probatur,

925 collige de simili, sitne haec factura, creavit

nempe manus Domini corpus mortale lutumque

conposuit digitis, numquid manus articulatim

est digesta Dei? numquid vola? numquid et ungues

claudere flexibiles patulam seu tendere palmam?

930 ista figura manus nostrae est, quam non habet in se

incircumscriptus Dominus; sed tradita forma est

humanis quae nota animis daret intellectum, 1

ut per corpoream speciem plasmasse feratur

corporis effigiem. 1 sic est plasmata vicissim

935 flatu incorporeo res flabilis, oris et esse

fertur opus, tenuis per quod constructa refulsit

forma animae atque rudi factam se munere sensit.

si non est factura manus caro nostra, nec oris

est factura anima, flatu et spiramine coepta

940 inque locum deducta aliquem; namque omne quod hora

natalis profert, locus accipit; et locus ullus

quod cohibere potest, modicum est, nec in omnia fusum;

et quod tam modicum est ut certa sede locetur

iam titubare potest; et quod titubaverit intra

945 naturam vitii est; vitiosum denique tristem

reccidit in poenam: Deus hoc, mihi credite, non est.

aut, si maiestas animae est, ostendite quid sit

quod lapsam Christique inopem nova gratia inundat,

Spiritus et Sanctus baptismate iustificatam

950 nobilitat, famulaeque decus, quod defuit, addit,

quod quia praestatur meritis mentisque negatur,

absurde fertur Deus aut pars esse Dei, quae

divinum summumque bonum de fonte perenni

nunc bibit obsequio, nunc culpa aut crimine perdit,

955 et modo supplicium recipit, modo libera calcat,

miraris peccare animam, quae carne coactam

sortita est habitare domum, cum peccet et ipse

angelus, hospitium qui nescit adire caducum

cratis tabifluae? peccat quia factus et ipse est,

960 non genitus: quocumque modo sit factus, id unus

scit factor Dominus: factum mihi credere sat sit.

solus labe caret peccati conditor orbis,

ingenitus 1 genitusque Deus, Pater et Patre natus,

solus et exceptus tormentum admittere triste

965 inviolatus agit, nec quidquam sentit acerbi,

exsortem dic esse animam crucis atque doloris,

si culpae inmunem vacuamque a crimine nosti,

quae peccare valet, valet et succumbere poenae.

ipsa quidem sincera fuit dum conditur olim,

970 quae collata rudem fecit viviscere limum,

utpote de liquido naturae semine primos

accipiens habitus superoque expressa sereno,

sed mox, ut gravido iussa est innectier arvo,

suavibus inlecebris nimium blandita refrixit

975 deque volutabris pretiosum polluit ignem,

dum transgressa Dei positum fas inproba calcat,

haec prima est natura animae, sic condita simplex

decidit in vitium per sordida foedera carnis,

exim tincta malo peccamine principis Adae

980 infecit genus omne hominum quod pullulat inde,

et tenet ingenitas animarum infantia in ortu

primi hominis maculas, nec quisquam nascitur insons.

vitandus tamen error erit, ne traduce carnis

transfundi in subolem credatur fons animarum

985 sanguinis exemplo, cui texta propagine vena est.

non animas animae pariunt, sed lege latent!

fundit opus natura suum, quo parvula anhelent

vaseula vitalisque adsit scintilla coactis.

quae quamvis infusa novum penetret nova semper

990 figmentum, vetus illa tamen de crimine avorum

dicitur, inloto quoniam concreta veterno est.

inde secunda redit generatio et inde lavatur

naturae inluvies, iterumque renaseimur intus

perfusi, ut veterem splendens anima exuat Adam.

995 quae quia materiam peccati ex fomite carnis

consociata trahit, nec non simul ipsa sodali

est incentivum peccaminis, inplicat ambas

vindex poena reas peccantes mente sub una,

peccandique cremat socias cruciatibus aequis,

1000 his crucibus Christus nos liberat incorruptae

matris et innocui gestator corporis unus.

naturam poenae expositam, sed non vitiorum

naturam expositam contactibus induit Iesus,

atque ideo poenae nil debuit intemeratus,

1005 fraude carens, omni culparum aspergine liber.1

quid Christi in membris peccati saeva satelles

poena ageret? quid mors hominis sine crimine posset?

nimirum cassis conatibus et sine nervis

conciderent steriles peccati fomite nullo.

1010 mors alitur culpa; culpam qui non habet, ipso

pastus defectu mortem consumit inanem.

sie mors in Domini consumpta est corpore Christi,

sic periit, solitum dum non habet arida pastum.

suspice quapropter solum inculpabile numen,

1015 virtutem 1 Patris et Christi, et iam desine nostrae

invidiam conflare animae, quod sit Deus aut quod

portio parva Dei, cum Christo abscidere quidquam

et resecare Deo partem vel carpere tantum

numen non liceat, plenum sibi semper et in se.

1020 Est operae pretium nebulosi dogmatis umbram

prodere, quam tenues atomi conpage minuta

instituunt, sed cassa cadit ventoque liquescit

adsimilis, fluxu nec se sustentat inani.

aërium Manichacus ait sine corpore vero

1025 pervolitasse Deum, mendax phantasma cavamque

corporis effigiem, nil contrectabile habentem,

ac primum specta an deceat quidquam simulatum

adsignare Deo, cuius mera gloria falsi

nil recipit, membris hic se fallacibus aptans

1030 fingeret esse hominem ventosa subdolus arte,

mentitus totiens, cum diceret ‘inveteratis

do veniam morbis, simul et peccata remitto:

Filius est hominis, pestem qui pellere carnis

et scelerum nexus laxare ac solvere possit:

1035 surge valens, surge innocuus, iam tolle grabatum:

Filius hoc hominis iubeo?’ dignusne videtur

qui testis sibi sit seque ac sua carnea norit?

quid? cum discipulos, hominis quid Filius esset

passurus, fido iam praescius ore monebat,

1040 nonne fatebatur se cum virtute paterna

esse hominem verum? quod si non credo, fefellit,

si natura Dei quae sit, Manichaee, requiris,

omne quod est, verum est. nam si mendosus agit quid,

nec Deus est: mendum divinus non capit usus.

1045 obicis aeterno Domino quod lubricus ad nos

venerit, adsimulans aliud quam verus habebat,

obmutesce, furor; linguam, canis inprobe, morde

ipse tuam, lacero consumens verba palato.

latranti obsistit Mattheus rabiemque refellit,

1050 qui notat omne genus carnalis stirpis ad usque

corporeum Christum, per sex septena virorum

nomina descendens et venam sanguinis alti

ex atavis longo texens per stemmata filo.

septimus hebdomadi venit superaddere sextae

1055 hunc numerum Christus, placidum qui conficit annum

cuncta remittentem contractibus inlaqueata

multimodis, hominemque hominis de morte levantem,

inperfectus enim limus mortalis erat tunc:

vir solus perfectus adest atque integer Iesus,

1060 cui nihil ex septem septenis defuit, ex quo

perficeret mortale genus virtute perenni.

hic ille est nobis qui septima sabbata conplet,

ut caro nostra Deo tandem sociata quiescat,

quam bis terna malis vexabant sabbata noxis.

1065 curramus notis gradibus regumque sequamur

progeniem: Christum invenies de carne parentum

effluxisse hominum, qui sit de semine David,

stirpe recensita numerandus sanguinis heres.

quid? cum sanctiloquus revoluto germine Lucas

1070 sursum versus agit seriem, scandente nepotis

corpore perque atavos cursum relegente vetustos,

septenos decies conscendit Christus in ortus

et duo (nam totidem doctores misit in orbem);

descensos nascendo gradus redeundo retexit

1075 actus ad usque apicem terreni corporis Adam.

inde parens Deitas recipit sua nostraque mixtim,

fitque Dei summi per Christum filius Adam.

restat ut aeriam fingas ab origine gentem,

aërios proceres, Levi, Iudam, Simeonem,

1080 aërium David, magnorum corpora regum

aëria, atque ipsam fecundae virginis alvum

aëre fallaci nebulisque et nube tumentem;

vanescat sanguis perflabilis, ossa liquescant

mollia, nervorum pereat textura volantum;

1085 omne quod est gestum notus auferat inritus, aurae

dispergant tenues, sit fabula quod sumus omnes,

et quid agit Christus si me non suscipit? aut quem

liberat infirmum si dedignatur adire

carnis onus manuumque horret monumenta suarum?

1090 indignumne putat luteum consciscere corpus,

qui non indignum quondam sibi credidit ipsum

pertrectare lutum, cum vas conponeret arvo

nondum viscereo, sed inertis glutine limi

inpressoque putres sub pollice duceret artus?

1095 tantus amor terrae, tanta est dilectio nostri,

dignatur praepinguis humi conprendere mollem

divinis glaebam digitis, nec sordida censet

haerentis massae contagia, iusserat ut lux

confieret, facta est ut iusserat; omnia iussu

1100 imperitante novas traxerunt edita formas:

solus homo emeruit Domini formabile dextra

os capere, et fabro Deitatis Agmine nasci,

quorsum igitur limo tanta indulgentia nostro

contigit, ut Domini manibus tractatus honora

1105 arte sacer fieret, tactu iam nobilis ipso?

decrerat quoniam Christum Deus incorrupto

admiscere solo, sanctis quod fingere vellet

dignum habuit digitis et carum condere pignus.

destituit natura quidem destructa coactae

1110 telluris formam, mortique obnoxia cessit:

sed natura Dei numquam solvenda caducam

tellurem nostro vitiatam primitus usu

esse suam voluit, ne iam vitiabilis esset.

Christus nostra caro est: mihi solvitur et mihi surgit;

1115 solvor morte mea, Christi virtute resurgo.

cum moritur Christus, cum flebiliter tumulatur,

me video: e tumulo cum iam remeabilis adstat,

cerno Deum. si membrorum phantasma meorum est,

et phantasma Dei est; mendax in utroque necesse est

1120 sit Christus, specie si Christus fallere novit.

si non verus homo est, quem mors hominem probat ipsa,

nec verus Deus est, operis quem gloria prodit

esse Deum. vel crede mori, vel adesse refelle,

et gemina verum Christum ratione negato.

1125 nam quid magnificum, si non est mortuus Iesus,

et redit? illa Dei virtus memorabilis est, ut

occisus redeat superis surgatque sepultus.

quisque Deum Christum vult dicere, dicat eundem

esse hominem, ne maiestas sua fortia perdat.

1130 Nosco meum in Christo corpus consurgere. quid me

desperare iubes? veniam quibus ille revenit

calcata de morte viis: quod credimus, hoc est.

et totus veniam; nec enim minor aut alius quam

nunc sum restituar. vultus, vigor et color idem,

1135 qui modo vivit, erit, nec me vel dente vel ungue

fraudatum revomet patefacti fossa sepulcri.

qui iubet ut redeam, non reddet debile quidquam;

nam si debilitas redit, instauratio non est.

quod casus rapuit, quod morbus, quod dolor hausit,

1140 quod truncavit edax senium populante veterno,

omne revertenti reparata in membra redibit.

debet enim mors victa fidem, ne fraude sepulcri

reddat curtum aliquid, quamvis iam curta vorarit

corpora; debilitas tamen et violentia morbi

1145 virtus mortis erat: reddet quod particulatim

sorbuerat quocumque modo, ne mortuus omnis

non redeat, si quid pleno de corpore desit,

pellite corde metum, mea membra, et credite vosmet

cum Christo reditura Deo; nam vos gerit ille

1150 et secum revocat, morbos ridete minaces,

inflictos casus contemnite, taetra sepulcra

despuite; exsurgens quo Christus provocat, ite.