mŏvĕo
mōvi, mōtum, 2
I.
sync., mōstis for movistis, Mart. 3, 67, 1; mōrunt for moverunt, Sil. 14, 141), v. a. and n. Sanscr. mīv, set in motion; Gr. ἀμείβω, change; cf.: momentum, mutare.
I.
Act., to move, stir, set in motion; to shake, disturb, remove, etc. (syn.: cieo, agito, ago, molior).
A.
Lit.: movit et ad certos nescia membra modos, Tib. 1, 7, 38: ut festis matrona moveri jussa diebus, Hor. A. P. 232: moveri Cyclopa, to represent a Cyclop by dancing (gesticulating), id. Ep. 2, 2, 125: et fila sonantia movit, Ov. M. 10, 89: citharam cum voce, id. ib. 5, 112: tympana, id. H. 4, 48; to disturb: novis Helicona cantibus, Manil. Astron. 1, 4: signum movere loco, Cic. Div. 1, 35, 77: os, Cels. 8, 2: gradum, Sen. Thyest. 420: se, to move or bestir one's self: move ocius te, Ter. And. 4, 3, 16: praecepit eis, ne se ex eo loco moverent, Liv. 34, 20; Caes. B. G. 3, 15: castra, to break up, remove: postero die castra ex eo loco movent, Caes. B. G. 1, 15; ellipt. without castra: postquam ille Canusio moverat, Cic. Att. 9, 1, 1: movisse a Samo Romanos audivit, Liv. 37, 28, 4.—Pass. reflex.: priusquam hostes moverentur, Liv. 37, 19, 18: hostem statu, id. 30, 18: aliquem possessione, Cic. Verr. 2, 1, 45, § 116: heredes, id. Off. 3, 19, 76: tribu centurionem, id. de Or. 2, 67, 272; so, aliquem de senatu, id. Clu. 43, 122; the same also without senatu, Hor. S. 1, 6, 20: senatorio loco, Liv. 39, 42, 6: ex agro, Cic. Fam. 13, 5, 2: move abs te moram, Plaut. Capt. 4, 2, 10: consulem de sententiā, Liv. 3, 21: litteram, Cic. Fin. 3, 22, 74.—Prov.: omnis terras, omnia maria movere, Cic. Att. 8, 11, 2.—
2.
Transf.
a.
To excite, occasion, cause, promote, produce; to begin, commence, undertake: exercitatione sudor movetur, Cels. 2, 17: alvum, Cato, R. R. 115: dolorem, id. ib. 7, 4: lacrimas, Quint. 6, 1, 26: fletum populo, Cic. de Or. 1, 53, 228: risum, id. ib. 2, 62, 281: alicui exspectationem, id. Att. 2, 14, 1: indignationem, Liv. 4, 50, 1: misericordiam, Cic. de Or. 2, 69, 278: suspicionem, id. Part. 33, 114: ego istaec moveo, aut curo? Ter. And. 5, 4, 18: bellum, Cic. Off. 1, 11, 37; Liv. 23, 48, 6: jam pugna se moverat, Curt. 8, 14, 6: cantūs, Verg. A. 10, 163: tantum decus, Manil. Astron. 1, 42; cf. Verg. A. 7, 45: nominis controversiam, Tac. Dial. 25 init.; cf. Cels. 3, 3, § 25; Dig. 37, 10, 4: litem, ib. 4, 3, 33: actionem, ib. 19, 1, 10: mentionem rei, Liv. 28, 11, 9: sacra, Val. Fl. 3, 540: movere ac moliri aliquid, Liv. 23, 39: ne quid moveretur, id. 35, 13.—
b.
To shake, to cause to waver, to alter: alicujus sententiam, Cic. Att. 7, 3, 6: sententiam regis, Liv. 35, 42, 6.—
c.
To present, offer an oblation: ferctum Jovi moveto, Cato, R. R. 134.—
d.
To disturb, concern, trouble, torment one: men moveat cimex Pantilius? Hor. S. 1, 10, 78: Armeniosne movet, Romana potentia cujus Sit ducis? Luc. 7, 282; cf. Val. Fl. 7, 131. intoleranda vis aestūs omnium ferme corpora movit, Liv. 25, 26: strepitu fora vestra, Juv. 2, 52.—
e.
Of plants, to put forth: si se gemmae nondum moveant, Col. 11, 2, 26: de palmite gemma movetur, is produced, Ov. Tr. 3, 12, 13.—
f.
To exert, exercise: inter principia condendi hujus operis, movisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos, Liv. 1, 55, 3 (cf.: se movere, I. A. supra): artis opem, Ov. F. 6, 760.—
g.
= mutare, to change, transform: quorum Forma semel mota est, Ov. M. 8, 729: nihil motum antiquo probabile est, Liv. 34, 54, 8.—
h.
In mal. part., Plaut. Am. 4, 1, 43.—
B.
Trop., to move, affect, excite, inspire: ut pulcritudo corporis movet oculos et delectat, Cic. Off. 1, 28, 98: quae me causae moverint, id. Att. 11, 5, 1: fere fit, quibus quisque in locis miles inveteravit, uti multum earum regionum consuetudine moveatur, Caes. B. C. 1, 44: aliquem ad bellum, Liv. 35, 12, 5: movet feroci juveni animum conploratio sororis, id. 1, 26, 3; cf. id. 21, 38, 3; 23, 31, 11: numina Dianae, Hor. Epod. 17, 3: multa movens animo, Verg. A. 3, 34: moverat plebem oratio consulis, Liv. 3, 20: judicum animos, Quint. 6, 2, 1: acutule moveri, Aug. Conf. 3, 7: neque illud me movet, quod, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A. 2: affectus, Quint. 6, 1, 7: moveor etiam ipsius loci insolentiā, Cic. Deiot. 2, 5: nil moveor lacrimis, Prop. 3, 23, 25 (4, 25, 5): absiste moveri, Verg. A. 6, 399: quos sectis Bellona lacertis Saeva movet, Luc. 1, 565 (al. monet): ut captatori moveat fastidia, Juv. 10, 202.—
II.
Neutr., to move itself, move (very rare): terra dies duodequadraginta movit, Liv. 35, 40, 7; 40, 59, 7.—In pass.: reptile quod movetur, Vulg. Gen. 1, 26 saep.—Hence,
A.
mŏvens, entis, P. a., movable (class.): ex eā praedā, quae rerum moventium sit, movable things (as clothes, arms, furniture), Liv. 5, 25, 6: voluptas, Cic. Fin. 2, 10, 31: furtum rerum moventium, Gell. 11, 18, 13.—Plur. subst.: quaedam quasi moventia, Cic. Tusc. 5, 24, 68.—Hence, adv.: mŏventer, movingly, affectingly (late Lat.), Schol. Bob. ad Cic. Mil. 7, n. 4.—
B.
mōtus, a, um, P. a., moved, affected, disturbed (poet. and in post-class. prose): Ithaci digressu mota Calypso, Prop. 1, 15, 9: dictis, Ov. Tr. 4, 10, 23: precibus, Curt. 6, 5, 23.