mōmentum

I. a movement, motion (as an indwelling force; cf.: motio, motus; class.).

I. Lit.: astra forma ipsa figuraque sua momenta sustentant, Cic. N. D. 2, 46, 117: pisces levi caudae in utrumque momento velocitatem suam flectunt, Sen. Ep. 90, 24: utque leves tactus momentaque parva sequantur, Ov. M. 4, 180.—

II. Transf.

A. An alteration, change, disturbance, movement, revolution: cetera populi Romani vectigalia, perlevi saepe momento fortunae, inclinatione temporis pendere, Cic. Agr. 2, 29, 80: nullum momentum annonae facere, Liv. 4, 12: animi, id. 39, 5: provincias magnis momentis concusserat, Vell. 2, 78, 1: sine momento rerum, partisque ruinā cadere, Luc. 7, 118.—

B. A particle sufficient to turn the scales: momentum staterae, Vulg. Isa. 40, 15; id. Sap. 11, 23; hence, a particle, a part, a point: myrrhae momentum, Plin. 30, 10, 27, § 87: quibus (regnis) pro ignobili momento erat accessura Macedonia, Just. 7, 3, 1: sol cotidie ex alio caeli momento, quam pridie, oritur, Plin. 18, 34, 77, § 333: corpus orationis in parva momenta diducendo consumere, Quint. 3, 11, 23; to lose the main subject in minute divisions: ordo rerum tribus momentis consertus est, id. 5, 10, 71: officiorum, Cic. Mur. 2, 3. —

b. In partic.

(a). Of time, a short time, brief space, moment (syn. punctum): parvis momentis multa natura affingit, Cic. Div. 1, 52, 118: momentis certis dimensis, Plin. Ep. 4, 30, 3: non cunctandum ratus Hannibal, totis viribus adgressus urbem momento cepit, Liv. 21, 14, 3: momento temporis, id. 21, 33; 35, 11, 13: momento horae, Hor. S. 1, 1, 7; cf.: momento unius horae, Curt. 9, 6, 21: horae momento, Liv. 5, 7, 3; 9, 16: Maecenati triennio supremo nullo horae momento contigit somnus, Plin. 7, 51, 52, § 172: brevi horarum momento, Just. 2, 14, 9: ut momentum horae pereat, Phaedr. 3 prol. 5: momento fit cinis diu silva, Sen. Q. N. 3, 27, 3: in momento, in ictu oculi, Vulg. 1 Cor. 15, 52: in momento indignationis, id. Isa. 54, 8: pruna stomacho non utilissima, sed brevi momento, Plin. 23, 7, 66, § 132: quantum quoquo momento temporis adiciatur, Gai. Inst. 2, 70: hoc fit dicis gratia uno momento, id. ib. 1, 141.—

(b). Transf., of space, distance, a little way: parvo momento antecedere, Caes. B. C. 2, 6: visūs nostri tarditas non subsequitur momenta currentis (sc. stellae), sed videt simul et unde exsilierit et quo pervenerit, Sen. Q. N. 1, 14, 4.—

2. Trop., a cause, a circumstance; weight, influence, importance, moment: minimis momentis maximae inclinationes temporum fiunt, Cic. Phil. 5, 10, 26: momenta omnia observare, id. Fam. 6, 10, 5: unamquamque rem momento suo ponderare, id. Font. 6, 21; cf.: ut omnia verborum momentis, non rerum ponderibus examinet, id. Rep. 3, 8, 12: ita parvae res magnum in utramque partem momentum habuerunt, Caes. B. C. 3, 70: quorum adventus hoc tamen momenti fecit, ut Scipio abscederet inde, etc., Liv. 29, 35: nullum momentum in dando adimendoque regno habere, id. 1, 47, 6: momenti aliquid apud Magnetas ad repetendam societatem Romanam facere, id. 35, 39, 3: cave quidquam habeat momenti gratia, Cic. Mur. 30, 62: magno ad persuadendum momento esse, id. Inv. 2, 26, 77: potentia, Ov. M. 11, 285: Leonis (sideris), Hor. Ep. 1, 10, 16: praebe nostrae momenta saluti, Ov. P. 4, 13, 49: erant octo cohortes ... tum discordiā temporum a legione digressae, prout inclinassent, grande momentum sociae aut adversae, Tac. H. 1, 59: levi momento aestimare aliquid, Caes. B. G. 7, 39: nullius momenti aliquid putare, Cic. Vatin. 1, 1: nullius momenti apud exercitum futurum, Nep. Alcib. 8, 4: quod (oppidum) per se parvum magni momenti locum obtinuit, Tac. H. 3, 8: id est maximi momenti et ponderis, Cic. Vatin. 4, 19: exponunt, se tentāsse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia, Liv. 10, 16, 5: sed in bello nihil tam leve est, quod non magnae interdum rei momentum faciat, id. 25, 18, 3; 28, 17, 10; 27, 45, 5: inpensam in rem maximi ad omnia momenti facere, id. 43, 23, 8: nullā in re nisi in virtute propensionem ne minimi quidem momenti esse ad, etc., Cic. Fin. 4, 17, 47: omnino nihil habere momenti, id. ib. 2, 12, 38.